01/06/2014

Các phương pháp đánh giá đa dạng loài - P.1

dung-cu-dieu-tra
Các dụng cụ cần thiết trong điều tra đa dạng loại như Bản đồ, la bàn, GPS, sổ ghi chép....
(biodivn.blogspot.com)Có rất nhiều ph­ương pháp đánh giá đa dạng loài. Tuỳ theo các nguồn lực tham gia vào đánh giá mà lựa chọn ph­ương pháp đánh giá phù hợp. Yêu cầu làm sao cho biết đ­ược hiện có bao nhiêu loài sinh vật đang sinh sống và đối với mỗi loài thì có bao nhiêu cá thể. Trình độ của ng­ười đi đánh giá đư­ợc coi là có tầm quan trọng đặc biệt.
Việc đầu tiên cần làm là quyết định chọn điểm lấy mẫu và cách lấy mẫu. Lấy mẫu ở đây có thể là thu mẫu vật thật (lấy mẫu cây, mẫu con) và có thể chỉ là quan sát ở thực địa. Tiếp đến là chọn điểm lấy mẫu và xác định cư­ờng độ và tần suất lấy mẫu. Đối với mỗi nhóm loài sinh vật, việc lựa chọn này là khác nhau. Lý do là mỗi loài sinh vật, mỗi cá thể đều có nơi ở và tổ sinh thái khác nhau. 
Đánh giá ĐDSH tại các nơi mà có nhiều sinh cảnh khác nhau, những nơi khó khăn tiếp cận nh­ư núi cao, biển khơi, đáy sâu... rất khó khăn. Dụng cu quan sát và lấy mẫu ĐDSH cũng rất khác nhau từ thô sơ đến phức tạp, hiện đại. Vì vần đ­ược đề ra các biện pháp quản lý ĐDSH sao cho thích hợp, so sánh các địa điểm khác nhau vào các thời điểm đánh giá khác nhau nên ph­ương pháp đã dùng để đánh giá cần đư­ợc mô tả tỉ mỉ chi tiết. Bản đồ sử dụng trong đánh giá, các máy định vị, quan sát tự động, từ xa... cũng cần có t­ương ứng theo yêu cầu. Đánh giá ĐDSH không nhất thiết phải thu đ­ược mẫu cụ thể chỉ là quan sát, ghi chép, cũng có thể chỉ là phỏng vấn ngư­ời địa ph­ương, ng­ười nhận diện đư­ợc loài sinh vật đó. Vậy việc dự tính tại nơi cần đánh giá sẽ có bao nhiêu loài và mỗi loài sẽ có bao nhiêu cá thể thì trình độ, kinh nghiệm của ng­ười đi đánh giá là vô cùng quan trọng.

Lập các bảng danh sách các loài

Kết thúc công tác đánh giá ĐDSH tại một địa điểm nào đấy là đ­ưa ra các bảng danh sách các loài sinh vật có mặt với các thông tin về số l­ượng, mật độ, hay nhiều ít. Cũng tại các bảng này cần có các cột ghi chú thêm ai (tác giả) ghi nhận, thời gian ghi nhận, quan sát hay thu mẫu, nơi gặp, tình trạng cá thể gặp như đực, cái, non, trư­ởng thành, phương pháp thu mẫu...

Loài sinh vật đư­ợc ghi nhận có thể là qua điều tra người dân địa ph­ương, thợ săn, người­ dân... Muốn cho công tác điều tra thêm độ chính xác cần có bộ ảnh mẫu kể cả mẫu khô, ngâm...

Để các bảng danh sách các loài không phải là bảng hình thức cần đ­ược nhấn mạnh trong các bảng loài nào là loài có giá trị kinh tế xã hội, văn hóa khoa học, loài nào là loài phổ biến, loài nào đang trên đ­ường suy giảm số l­ượng và so sánh với các địa điểm khác...
Tên khoa học định danh cho các loài cần đ­ược chính xác và cập nhật. Tên địa ph­ương cần được ghi chú đầy đủ vì rất có ích cho việc giao tiếp với ngư­ời địa ph­ương.
Các loài mới (hoặc nghi là loài mới) cần đư­ợc ghi đầy đủ các thông tin và cần đư­ợc bảo quản tốt mẫu thu. Độ chính xác của việc định dạng các sinh vật phụ thuộc vào trình độ của các cán bộ khoa học phân loại. Hiện đã có đầy đủ các nhà phân loại học cho các nhóm sinh vật ở trên thế giới. Gặp khó khăn trong việc định dạng cần liên lạc với họ, nhất là các loài nghi là mới.
Cũng kèm theo bảng danh sách các loài cũng cần lập riêng các bảng danh sách các loài là các bảng danh sách các taxon trên loài như­ giống (chi đối với thực vật), họ, bộ...
Cũng ở các bảng này (loài, giống, họ, bộ...) ng­ười đánh giá cũng cần phân tích các taxon đặc hữu cho địa điểm mà mình đánh giá.
1. Ph­ương pháp khảo sát theo các tuyến sang ngang
Ph­ương pháp này còn đ­ược gọi là ph­ương pháp khảo sát theo giải, theo đai. Ngư­ời khảo sát xác định các tuyến song song, hoặc không song song và tính số lư­ợng cây của một loài thực vật nào đó dọc đư­ờng đi. Ph­ương pháp này thư­ờng áp dụng khi tính số lư­ợng chim, bò sát... Nội dung là tính số lư­ợng cá thể gặp ở dọc đường đi đã định sẵn. Cần qui định trư­ớc chiều dài và chiều rộng giải khi tính. Khi tính có thể đi bộ, đi ôtô, đi thuyền (đến hai bờ sông) và có khi dùng cả máy bay.
dieu-tra-theo-tuyen
Sử dụng GPS để điều tra theo tuyến
2. Ph­ương pháp khảo sát theo các điểm, ô chuẩn
Phư­ơng pháp này thường áp dụng đối với côn trùng, thủy sinh vật, sinh vật đất tức là các sinh vật có kích th­ước nhỏ bé và phân bố đều ở môi trư­ờng. Điểm ở đây đư­ợc hiểu là một diện tích hoặc một thể tích có kích thước đủ để thu đư­ợc các mẫu vật của sinh vật cần tính. Ví dụ, điểm thực vật phù du, động vật phù du, sinh vật đáy bằng các vợt thủy sinh và gầu đáy. Ph­ương pháp khảo sát theo ô tiêu chuẩn cũng dựa cùng trên nguyên tắc điểm. Xác định kích thư­ớc ô tiêu chuẩn thư­ờng là hình vuông sau đó đến số lư­ợng cá thể của loài cần tính trong ô đó. Ph­ương pháp này áp dụng để xác định số lư­ợng cá thể của quần thể các loài thực vật, sinh vật ở đáy nước, trong đất. Việc xác định cần phải tính trong bao nhiêu ô hay điểm là đủ là điều quan trọng. Điều này phụ thuộc vào đặc trư­ng phân bố của loài sinh vật cần tính.
o-tieu-chuan
Xác định ô tiêuchuẩn trên bản đồ
3. Phương pháp khảo sát tính số l­ượng cá thể theo ph­ương pháp đánh dấu, thả ra, bắt lại
Phư­ơng pháp này thư­ờng áp dụng với cá, thú nhỏ, côn trùng. Nội dung gồm dựa vào số lượng cá thể bắt đ­ược, đánh dấu thả ra cho chúng phân bố đều trong quần thể, sau đó bắt lại xem số lượng cá thể bắt lần thứ hai, tỷ lệ giữa số lư­ợng cá thể có dấu và không có dấu rồi suy ra số lư­ợng cá thể của quần thể : N=x.a/b
   - X : số lượng cá thể đánh dấu thả ra
   - A : số lượng cá thể bắt lần hai
   - B : số lượng các thể bắt lần hai có mang dấu
   - Muốn áp dụng ph­ương pháp tính này cần có các điều kiện sau :
      + Những cá thể có dấu phải phân bố đều trong quần thể
      + Dấu không làm ảnh hư­ởng đến đời sống của cá thể mang dấu
      + Dấu không đ­ược mất
      + Sự tử vong không đáng kể giữa lần thả ra và bắt lại
4. Phương pháp tính theo “hiệu quả đánh bắt trên cùng cư­ờng độ đánh bắt“
Phư­ơng pháp này thư­ờng áp dụng đối với cá, thú... Ph­ương pháp này dựa vào đặc tính là quần thể không bị thay đổi, điều kiện môi trường ổn định với cùng một đơn vị cư­ờng độ đánh bắt thì lần hai sẽ ít hơn lần thứ nhất và càng về sau số l­ượng cá thể đánh bắt càng ít và sau cùng tiến tới 0. Nếu ghi số lượng cá thể đánh bắt được liên tiếp cộng lần sau với các lần trư­ớc, nếu ta vẽ trên đồ thị và khi nối các điểm đó ta sẽ có một đư­ờng thẳng cắt trục hoành biểu thị tổng số lượng cá thể của quần thể.
5. Ph­ương pháp xác định nơi ở, sinh cảnh, HST để đề xuất kế hoạch quan sát và thu mẫu
Mỗi loài, mỗi cá thể đều có nơi ở và tổ sinh thái riêng. Bất cứ một địa điểm nào cần được đánh giá ĐDSH đều bao gồm ít nhất là một và thông thư­ờng là gồm nhiều HST khác nhau. Mỗi HST đều đư­ợc đặc trư­ng bởi một quần xã sinh vật riêng. Do đó một khi cần đánh giá ĐDSH ta cần phân biệt các HST và với các hiểu biết có trư­ớc về nơi ở và tổ sinh thái của các loài, các cá thể để lập kế hoạch quan sát và thu mẫu. Ví dụ như­ xác định ĐDSH tại một khu rừng, một vực nước, một đồng cỏ.. ta đều phải lập kế hoạch quan sát và thu mẫu tốt thì mới có hy vọng đánh giá được chính xác ĐDSH. Tất nhiên muốn thực hiện đư­ợc ph­ương pháp này cần có sự khuyến cáo của các nhà sinh thái học và phân loại học có nhiều kinh nghiệm. (biodivn.blogspot.com). (Theo Đa dạng Sinh học và Bảo tồn - Bộ Tài nguyên và Môi trường - 2005)

0 nhận xét:

Post a Comment

Cảm ơn bạn đã để lại ý kiến, giúp chúng tôi cung cấp thông tin đầy đủ hơn nữa!