02/06/2014

Các chỉ thị sinh thái học

chi-thi-dat-chua
Cây Mua chỉ thị cho đất chua
Theo quy luật thì từng loài sinh vật chỉ có thể tồn tại và phát triển thuận lợi trong một giới hạn các yếu tố môi trường xác định. Trong số tập hợp các yếu tố đó sẽ có những yếu tố chìa khoá quyết định sự phát triển của từng loài. Do vậy, chúng ta có thể dùng sinh vật để quan trắc kiểm soát một số yếu tố và chất lượng môi trường và được gọi là phương pháp chỉ thị sinh học hoặc là chỉ thị sinh thái học. Kết quả ứng dụng cho thấy việc sử dụng sinh vật chỉ thị hoặc chỉ thị sinh thái học là rất thuận lợi, đặc biệt là nếu như một HST hoặc một yếu tố thành phần môi trường được chúng ta quan tâm lại rất khó khăn hay không thuận tiện cho việc đo đạc trực tiếp. Trên thực tế các nhà sinh thái học trong khi nghiên cứu các hiện trạng không quen thuộc hay là các vùng rộng lớn đã thường xuyên sử dụng các sinh vật với tư cách là vật chỉ thị. Trong vấn đề này đặc biệt thuận lợi là dùng các cây trên bề mặt nước. Ví dụ như ở phía tây nước Hoa Kỳ bắt đầu từ các công trình của Shantz (1911) và cả Clements (1916) đã nhiều lần sử dụng thực vật như là vật chỉ thị đối với các điều kiện trong nước và trong đất (đặc biệt, sự ảnh hưởng của các điều kiện đó lên các tiềm năng chăn nuôi và nông nghiệp). Nhiều công trình khác cũng đã sử dụng động vật có xương sống và thực vật làm vật chỉ thị vùng nhiệt độ. Những công trình đầu tiên thuộc lĩnh vực này là của Merriam (1894) và (1899). Đến nay đã được nghiên cứu và áp dụng có hiệu quả trong thực tiễn ở nhiều nước, ở Việt Nam cũng đã có nhiều nghiên cứu theo hướng này.

Dưới đây là một vài khái niệm quan trọng về chỉ thị sinh thái học:
Các loài “hẹp” thường là các vật chỉ thị tốt hơn các loài nhỏ so với các loài “rộng sinh cảnh”. Nguyên nhân của vấn đề đã quá rõ ràng. Các loài như thế thường đặc biệt không có nhiều trong quần xã.
Các loài lớn thường là các vật chỉ thị tốt hơn các loài nhỏ, bởi vì trong một dòng năng lượng nào đấy, sinh khối lớn hoặc năng suất được duy trì nếu như sinh khối đó thuộc về các sinh vật lớn. Tốc độ quay vòng ở các sinh vật nhỏ có thể rất cao. Vì vậy từng loại có mặt trong thời điểm nghiên cứu có thể không phải là vật chỉ thị sinh thái thuận lợi. Ví dụ Rawson (1956) đã không tìm thấy một loài tảo nào khả dĩ là vật chỉ thị cao các kiểu HST hồ chứa nhân tạo.
Trước khi tách loài nọ hoặc loài kia, hoặc nhóm loài là vật chỉ thị, cần phải xem xét các dẫn liệu thực nghiệm về tính chất của từng yếu tố giới hạn. Ngoài ra còn cần phải biết khả năng chống chịu hoặc thích nghi; nếu có các kiểu sinh thái tồn tại, thì sự có mặt của nhóm loài này hay khác trong các nơi ở khác nhau là điều không bắt buộc, mặc dù ở những nơi đó có các điều kiện hoàn toàn giống nhau.
Tỷ lệ số lượng của các loài, các quần thể và của cả quần xã thường là vật chỉ thị tốt hơn so với số lượng của một loài, bởi vì toàn cục bao giờ cũng tốt hơn bộ phận đối với việc phản ảnh các điều kiện môi trường. Điều đó đặc biệt được thấy rõ khi tìm vật chỉ thị sinh học của các kiểu ô nhiễm. Ở châu Âu, Ellenberg (1950) đã cho thấy rằng thành phần khu hệ của quần xã các cây cơ dại là vật chỉ thị số lượng tốt nhất về tiềm năng sức sản xuất nông nghiệp của đất.
chi-thi-mo-quang-uran
Loài Juniperus chỉ thị mỏ quặng uran
Điều đáng ngạc nhiên là trong thời đại nguyên tử người ta đã tìm ra một vài thực vật có khả năng là vật chỉ thị mỏ quặng uran (Cannon, 1952, 1953, 1954). Khi cây cối có bộ rễ ăn sâu vào đất, ví dụ như cây thông và Juniperus mọc trên các lớp quặng uran thì trong các phần trên mặt đất của chúng, nồng độ uran sẽ cao hơn mức bình thường rất nhiều. Thu thập lá cây thì chắc là không khó khăn mấy, rồi chuyển nó thành tro và tiến hành phân tích huỳnh quang. Nếu hàm lượng uran trong tro lên tới 2 phần triệu thì có thể nói rằng ở vùng đó có mỏ uran thích hợp cho việc khai thác. Bởi vì Selenium thường đi lẫn theo quặng uran, nên cây chỉ thị Selenium, ví dụ như như các loài Astagalus tại vùng núi đá cũng có thể là vật có ích đối với việc thăm dò quặng. Ở những nơi mà uran liên kết với lưu huỳnh thì các cây chỉ thị có thể là các đại diện tích tụ lưu huỳnh thuộc họ Liliaceae.

Xem thêm:

0 nhận xét:

Post a Comment

Cảm ơn bạn đã để lại ý kiến, giúp chúng tôi cung cấp thông tin đầy đủ hơn nữa!