29/10/2013

Loài hoa sao đẹp nhất Việt Nam: Cẩm cù lộc Hoya lockii

Có người đề nghị gọi chúng là Tên lửa việt nam bởi hình dáng và dạng sống hao hao với loài Cẩm cù tên lửa Hoya multifolia, nhưng riêng tôi thì lại thích tên Cẩm cù lộc bởi chúng được đặt tên là Hoya lockii kỉ niệm GS. Phan Kế Lộc, người có đóng góp nhiều cho Hệ Thực vật Việt Nam. 
Đây là kết quả của đợt khảo sát các cánh rừng còn sót lại dọc tuyến đường Hồ Chí Minh do Trung Tâm Bảo tồn Thực vật (CPC) tổ chức vào năm 2011. Trong đợt khảo sát đó, các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra một loài Cẩm cù lạ thuộc khu vực tỉnh Thừa Thiên Huế, hình dạng rất giống Cẩm cù tên lửa nhưng thực sự khác biệt ở màu sắc hoa trắng ngà và hình dạng tràng phụ (corona). Không lâu sau, một loài mới có tên Hoya lockii được công bố bởi chính các tác giả tham gia đợt khảo sát đó.
Hoya-lockii-1
Cẩm cù lộc trong sinh cảnh tự nhiên

Loài cẩm cù lộc - Hoya lockii thuộc phân họ Thiên lý (Asclepiadoideae), họ Trúc đào (Apocynaceae) có dạng bán cây bụi, sống bám trên các cành cây, hốc cây, thân cây cổ thụ trong rừng rậm nguyên sinh mưa mùa nhiệt đới ở độ cao 1000 m a.s.l thuộc địa phận tỉnh Thừa Thiên Huế. 

Hoya-lockii-2
Những nụ hoa còn non với những chiếc lá đài màu xanh dài

Mỗi bụi Cẩm cù lộc thường mang vài thân, hiếm khi một, các thân mọc thẳng và có chiều cao từ 40 đến 80 cm. 

Hoya-lockii-3
Các nụ hoa trắng tinh với thiết diện hình ngũ giác

Lá mọc đối chữ thập, chiều dài từ 7 đến 13 cm, chiều rộng từ 2,5 đến 5 cm. Cuống lá ngắn tầm 1 cm. Lá có hình elíp hoặc hình trứng hẹp mang 6-9 cặp gân bên, khi già thường có các đốm màu tím bẩn. Chùm hoa thường mang từ 8 đến 25 bông, cuống cụm hoa ngắn chỉ khoảng 2 cm. Lá đài màu xanh và rất dài, cuống hoa yếu. 

Hoya-lockii-4
Một bông hoa bắt đầu nở

Cụm hoa xuát phát từ nách lá, có thể giữa thân hoặc đầu cành, có thể mang một hoặc nhiều chùm hoa một lúc. Các cuống này chỉ ra hoa một lần. 

Hoya-lockii-5
Một bông hoa vừa nở

Nụ hoa có dạng hình nón, do tràng phụ có mũi dài, mặt cắt ngang nụ hoa có dạng lục giác. Chúng nở hoa vào ban đêm và toả hương thơm mùi sô cô la rất đậm đặc.

Hoya-lockii-6
Chùm ít hoa này thường thấy ở những cây mới bói

Hoa gồm 5 cánh màu trắng ngà sáng, đầu cánh hoa nhọn, và có lông tơ mịn. Tràng phụ thon, màu trắng đục, 5 thuỳ cân đối, các thuỳ có mũi kéo dài, phần giữa hoa màu nâu nhạt. Hoa nở căng khi toàn bộ cánh hoa ngược ra sau, các mép cánh hoa uốn vào phía trong.

Hoya-lockii-7
Một bông hoa được chụp ở phương diện trực tiếp

Hoya-lockii-8
Hoa ở góc độ nhìn ngang để thấy rõ được mũi kéo dài của corona.

 Cẩm cù lộc ra hoa vào tháng 5, quả có lẽ vào tháng 10, quả dài 12-14 cm và mang rất nhiều hạt có chùm lông ở đuôi. Chúng là loài đặc hữu của tỉnh Thừa Thiên Huế.

Hoya-lockii-9
Cành Cẩm cù lộc với hàng trăm bông hoa

Thoạt nhìn chúng có vẻ giống với loài Cẩm cù tên lửa Hoya multifolia, một loài rất phổ biến ở Ba Vì, Tam Đảo và miền Nam. Tuy nhiên chúng đã được phân biệt rõ ràng ở nhiều đặc điểm, chỉ xin đưa ra đặc điểm nổi bật như màu sắc hoa và hình dạng corona. Ở loài tên lửa, hoa có màu sắc vàng hoặc vàng nhạt còn corona có hình ngạnh.

Hoya-lockii-Hoya-multifolia
Hình ảnh so sánh giữa hai loài Cẩm cù lộcCẩm cù tên lửa: A, B- Cẩm cù lộc Hoya lockii: hoa màu trắng ngà, cánh hoa rộng và ngắn, corona không có ngạnh; C,D-Cẩm cù tên lửa Hoya multifolia: cánh hoa hẹp và dài, màu vàng, corona có ngạnh

Hoya-lockii-10
Đây là một chùm rất sai hoa ít gặp

Có lẽ đây là loài Cẩm cù rừng đẹp nhất Việt Nam, chúng có thể cho nhiều chùm hoa, vừa nhiều hoa cùng một lúc. Màu trắng tinh khiết cộng với hương thơm quyến rũ đúng là sự hoàn hảo của thiên nhiên. Hiện tại mới ghi nhận một vùng phân bố nhỏ của Cẩm cù lộc ở tỉnh Thừa Thiên Huế, và chúng đang là đối tượng sưu tầm của rất nhiều người. Cấp tình trạng bảo tồn theo tiêu chuẩn của IUCN được đề nghị là Rất Nguy Cấp.